As communities and volunteers have been transcribing the 390,296 signatories from the 1923 Welsh Women’s Peace Petition to America, many have been identifying and uncovering the stories behind this generation of women who stood against war. Who were they – and what messages might they have for us 100 years later.

‘Hidden Histories’ project led by the WCIA invited people across Wales to uncover and share ‘peace stories’ behind the 390,296 women who signed the Peace Petition – not just ‘the great and the good’, but the thousands of ordinary women across Wales moved in the aftermath of World War One to petition for peace.

This story and supporting material was contributed by Angharad Tomos, that explored the history of Mary Jane Williams.

[story contributed in Welsh only]

--

Beth yw’r is-deitl ar gyfer eich llun?
Yr unig lun sydd gen i o Margaret Jane Williams pan oedd tua 7 oed yn 1860

Stori pwy wnaethoch chi ddewis archwilio/rhannu?
Mary Jane Williams (1853 – 1925) Llofnod yn Bocs 29. Ffeil 52. Papur 1

Beth yw eich perthynas gyda’r person yma?
Fy hen nain, nain fy nhad – o ochr ei fam

O ble roedden nhw yn dod?
Bwlchgwyn a symud i New Broughton

Beth oedd eu hamgylchiadau byw a theulu yn 1923?
Roedd yn 70 oed, 2 flynedd cyn ei marw

Sut oedden nhw yn ennill bywoliaeth?
Ganed fy hen nain yn 1853 ym Mhlas Alltgymbyd, Llanarmon yn Iâl, i deulu cefnog, ond rhedodd i ffwrdd efo'r gwas a hithau yn feichiog, gan briodi yn Ffair Gaer (dim cofnod o'r briodas). Mae cofnod o'i gŵr – John Wms (1849-1897) fel lead miner, a fu farw yn 48 oed. Cafodd 12 o blant. Tri mis cyn marw ei gwr, cafodd fabi a fu farw yn 5 mis oed. Byw gyda ei merched yn New Broughton (Gwynfa, Gatewen Rd) wnaeth wedi i'w mab (Wil) fynd i weithio yn y pwll glo. Bu farw ar Mynydd Minera rhyw noson, roedd yn dioddef o iselder. Bu fy nain (chwaer Wil) am ugain mlynedd yn Ysbyty Dinbych hefyd.

Ydych chi’n gwybod beth wnaethon nhw ar ôl 1923-24?
Bu farw yn 72 oed yn 1925